Te pathenat mbi Open Systems Interconnection – OSI

Kjo eshte nje nga temat e veçanta ketu ne albanianwizard.org , ky materiale eshte nje “DUHET LEXUAR” nga te gjithe ata qe jane te interesuar ne rrjet\network, qofshin student apo te apasionuar, apo ç’faredolloj kontakti kane me rrjetin.
Per te kuptuar ashtu siç duhet Open System Interconnection Layers apo siç quhen zakonisht OSI-Layers duhet te kthehemi mbrapa ne histori..
Referenca e Modelit OSI u ideua ne fillimet e saj per te krijuar nje standart te pranueshem gjithandej ne menyren se si komunikojn paisjet e networkut me njera-tjetren si dhe shpjegimin e tyre. Per “menyren se si komunikojn paisjet e networkut me njera-tjetren” ne gjejm shume kohe me perpara termin OSI Protocol Suite, kurse per “shpjegimin se si punojn paisjet apo networku ne pergjithesi\veçanti” gjejm ate qe sot perdoret aq shume dhe eshte OSI Reference Model.
Pra siç e pame OSI kishte 2 objektive:
1) Te behej nje standart i pergjithshem ne aplikimin e protokolleve , synim i cili deshtoi pas luftes me TCP\IP e cila mbizoteron sot edhe pse ka ne te nenprotokolle qe jane origjinar nga OSI
2) Te behej nje standart ne KUPTIMIN dhe SHPJEGIMIN e dukurive ne network, synim te cilin nuk eshte e veshtire per te kuptuar qe e ka arritur, mjafton te hapim librin e pare te networkut dhe do gjejm ne te OSI LAYER.
3) :D, Po Pse LAYER?
Bukur, kjo pyetje eshte goxha e mire.
Nese i mesojm dikujt N llojet e protokolleve me karateristikat e tyre, do ti behet nje çorap ne kok qe sdo ket me zgjidhje, edhe pse secili nga keto protokolle ka karakteristikat e veta dhe shume prej tyre gjejn aplikim ne raste te ndryshme. Keshtu qe po sjellim nje analogji, nese tek BMW i caktojn nje punetori qe te bej makinen nga fillimi deri ne fund do te ishte diçka e pamundur edhe pasi nuk do te kishte mundesi te zoteronte te gjitha ato njohuri, keshtu qe prodhimin e makines e kane ndare ne shtresa apo kategori si dizaini, projektimi, aereodinamika e keshtu me radhe duke krijuar keshtu nje THJESHTESI e cila ne temen tone quhet OSI Layer.
Open Systems Interconnection Layer – sot perdoret shume pikerisht per te shpjeguar se ku hyn nje protokoll, por te shohim sot gabimet qe behen shume edhe ne universitete persa i perket ‘ekstremisteve’ te OSI-t te cilet po i ndajm ne dy grupe:
Ekstremi 1 – jane ata qe e ulin OSI-n ne nivelin e fundit duke thene se eshte diçka e te kaluares dhe “shume teorike” dhe se gjen aplikim ne protokollet moderne si TCP\IP nocion ky krejtesisht i gabuar pasi ka ardhur si kundershtim i
Ekstremi-t 2 i cili thote se ç’do protokoll ka nje implementim strikt ne shtresat OSI.
Nuk eshte e veshtire per te kuptuar se keto grupe kane ardhur ne perfundimet e tyre ne menyre te nxituar dhe me shume per te kundershtuar :)
Ja dhe arsyet, te thuash se OSI nuk gjen aplikim ne protokollet moderne eshte gabim pasi nuk mund ti pershkruash ne menyre te qarte keto protokolle pa u referencuar ne OSI, nderkohe qe te thuash se ç’do protokoll i takon nje shtrese e OSI-t edhe kjo eshte ekstrem pasi nuk eshte e thene qe nje protokoll duhet te jete sezben ne nje shtrese te OSI-t pasi gjejm shpes qe ta gjeje veten ne 3 shtresa, e te mos flasim per rrjetet WLAN te cilat jane diçka gati e huaj per OSI-n i cili ne fillim u dizenjua per LAN-e.
KESHTU QE
Modelet si OSI sjellin nje menyre me te leht per te copetuar dhe modulizuar internetworket gjigande duke sjelle nje kuptim te lehtesuar te tyre, edhe pse modeli eshte teorik konceptet e tij gjejn aplikim ne rrjetin sot dhe do te ishte e pamundur krahasimi i protokolleve me njeri-tjetrin pa modelin OSI.

Perfundim
Eshte gabim si ta anashkalosh OSI-n po ashtu edhe ti japesh aq shume rendesi saqe te perpiqesh qe ç’do protokoll ta fusesh ne OSI ne menyre strikte dhe pedante, keshtu qe keshilla ime ne kete rast eshte te perdoresh OSI-n gjersisht sepse te lehteson kuptimin vetem ne rastet kur çeshtja komplikohet dhe duke e aplikuar modelin OSI çeshtja peshtjellohet atehere duhet ti largohesh :)

Mesazhet e Networkut : Emrat dhe Formatimi ne rrjet sipas OSI

Shume networke perdorin sot packet switching si teknologji komunikimi ku dergojn nje grumbull te dhenash nga nje paisje networku tek tjetra. Edhe pse fjala “paket” duket ne kete metode, fjala me e pershtatshme per te pershkruar kete fenomen quhet “Mesazhe”. Mesazhet pra jane struktura te perdorura per te derguar informacione ne rrjet. Kjo terminologji hera-heres eshte shume e pershtatshme sepse ndihmon ne pershkrimin e pershtatshem per permbajtjen qe ka paketa, apo shtresen network ne te cilen po punohet. PSH:

Paket – eshte nje term qe perdoret per te pershkruajtur mesazhet qe dergohen ne shtresn e OSI-t qe quhet Shtresa Network. Pikerisht per kete arsye degjojm shpesh “Paketat IP” panvarsisht se si term perdoret edhe per te pershkruajtur ç’faredolloj mesazhi ne ç’faredolloj shtrese te Networkut.

Datagram – ky term eshte gati sinonim me Paketen, dhe e gjejm shpesh te perdoret per teknologjite e shtresave te networkut. Gjithashtu perdoret si referim per te pershkruar nje paket ne nivelet me te larta te OSI-t.

Copezat – (frame) ketu behet fjale per nivelet e uleta te shtresave OSI, per kete arsye perdoret me shpesh ne shtresen data-link. Me raste perdoret edhe ne shtresen Fizike. Frame, apo Korrniza si emer na thote se eshte Pjesez, cope e diçkaje me te madhe dhe na le te kuptojm se formohet duke marre Mesazhe te nje niveli me te larte dhe duke i copetuar ato ne copa me te vogla te nevoitura per nje nivel me te ulet.

Qelit – Paketat dhe Copezat (frames) mund te kene madhesi te ndryshme ne baze te permbajtjes qe kane ndersa qelite kane nje madhesi te fiksuar e cila nuk ndryshon psh mesazhet prej 53 bytesh te derguara ne Asynchronous Transfer Mode (ATM) quhen qeli (cells). Ashtu si Copezat, ato operojn ne shtresa te uleta te OSI-t.

Komunikimi ne rrjete te lloit packet-switched eshte i bazuar ne shkembim e artikujve qe ne pergjithesi quhen mesazhe. Keto copeza informacioni mund te quhen dhe Paketa, Copeza, Datagram, Qeli ne baze te protokolleve dhe shtreses se networkut ne te cilen po perdoren.

Formatimi i Mesazheve te Rrjetit

Me siper u trajtua per menyrat se si Mesazhet perdoren nga nje protokoll e shtrese tek nje tjeter, por realiteti eshte qe diferencimet duhet te behen ne baze te permbajtjes se tyre. Per tu fiksuar eshte se ç’do protokoll perdor nje menyre te veçant formatimi qe e ben te ndryshoje nga nje protokoll tjeter.

Kreu – Informacion i cili eshte i renditur perpara te dhenave (ngarkeses\permbajtjes) i cili permban informacionin e kontrollit, qe jane informacione me rendesi sepse percaktojn karakteristikat kryesore te mesazhit pra “si, qysh , tek” te dhenat qe vijne mbrapa do te interpretohen, ç’fare madhesie kane etj..

Te dhenat – Te dhenat jane informacioni real i cili do te shkembehet, mund te jene ne madhesi te ndryshme dhe gjenden ne qender te Mesazhit. Ne disa raste nje Mesazh mund te jete pa te dhena , ne keto raste mund te perdoret per te kontrolluar komunikimet (psh per te filluar apo mbyllur nje komunikim).

Footer – si te themi “perfundimi” i Mesazhit, nuk shume ndryshim nga Kreu (headeri) sepse pak a shume permbajn te dy informacione kontrolli.

Formati i pergjithshem i Mesazheve te Networkut eshte i perbere nga Kreu, Te Dhenat, dhe ne disa raste Footeri. Mesazhi i futerit nuk ka ndonje ndryshim ne funksion nga ai i Kreut (headerit) perveçse ne pozicionim (kreu ne fillim, fundi ne fund). Futeri perdoret vetem ne disa raste, psh rastet kur te dhenat ne fushen e “TE DHENAVE” llogariten gjate kohes se transmetimit.
Akoma me me rendesi eshte se siç u permend me siper ç’do mesazh i nje protokolli te caktuar ka Headerin dhe Footerin e tij i cili ndryshon nga nje tjeter, kete Header dhe Footer do e fusim tek Protocol Data Unit (Njesia e protokollit te te Dhenave) PDU perderisa percaktojn dhe protokollin ne baze te te dhenave. Ndersa vete te Dhenat qe permban Mesazhi do i fusim tek SDU (Service Data Unit) per shkak se te dhenat jane rezultat i sherbimit ne realitet dhe nuk percaktojn protokollet.