Networku apo Rrjeti – Konceptet Baze

Hello World, kjo eshte tema e pare ne kategorine e re (fringo :P) te Networkut, apo siç mund ta quajm ne shqip RRJETIT, temat qe do postohen do bazohen ne manualet me te njohur dhe me te respektuar te networkut sot per sot, eksperiencen personale, menyren e te shkruajturit te thjeshte, analogjine, dhe natyrisht, stilin shqiptar dhe origjinal.
Pa humbur kohe po fillojm menjehere me temen.
Ne rastin tone , si fillim po percaktojm se ç’fare kuptojm me fjalen Network \ Rrjet

Networkeshte nje koleksion kompiuterash ose paisjesh hardware te lidhura me njera – tjetren ne menyre fizike ose logjike, duke perdorur software ose hardware special ne menyre qe te kene mundesi te shkembejn informacion dhe te nderverprojn me njera – tjetren.
Networking eshte termi qe perdoret per te pershkruajtur nderverpimin, implementimin, axhornimin , punimin me rrjetin dhe me teknologjite e tij.
Funksionet e rrjetit jane te shumta, dhe kane te bejn me 2 fusha kryesore:
Konektiviteti – Komunikacioni   dhe   Shkembimi i te dhenave.
LAN (Local Area Network)
WAN (Wide Area Network)
Njehere te lidhur, mund te chatojm , dergojm email,
etj etj …

Te mirat qe sjell Rrjeti.
• Hardware Sharing (ndarja e printerit, skanerit , faksit, serverit, etj)
• Akses Interneti + Shkembim te dhenash
• Siguri te dhenash dhe menaxhim (krijon mundesine e menaxhimit dhe kontrollit te centralizuar te te dhenave, databazave, raporteve, ne KOHE REALE)
• Argetim (Lojra, rrjete sociale, çate etj)
Normalisht ka dhe dizavantazhet e tij si kostoja e paisjeve hardware, kostoja e dizajnit , kostoja e menaxhimit + rreziqet e ndryshme ne siguri (humbje te dhenash, sulme , pirateri etj).
Networku mund te shihet ne 3 modele:
1. Ne shtresa (shtresat e networkut, shtresa qe ndahen ne funksione midis aparateve hardware dhe aplikacioneve, komunikimin ndermjet tyre..)
2. Modeli i Networkut (normalisht qe nje network ka nevoje qe te mendohet dhe te “dizenjohet” duke percaktuar se ç’fare shtresash do te marrin pjese, si do te komunikojn aparatet me njeri-tjetrin. Modeli me i perhapur sote eshte ai i OSI (Open Systems Interconnection).
3. Arkitekturat Network (behet fjale per paisjet qe do perdoren per te ndertuar networkun, routerat swithcat, serverat, firewallet, proxy-it, hostet e ndryshme si dhe sherbimet dhe funksionet qe do te kene.

Protokoll Networku – percakton nje seri rregullash, algoritmesh mesazhe dhe mekanizma te tjera te cilat aktivizojn hardwarin dhe softwarin ne paisje networku dhe ben qe te komunikojn ne menyre efektive.
Menyrat se si paisjet ne nje network komunikojn me njera-tjetren jane te ndryshme, dhe ne baze te diferencimeve na lehteson mesimin krijimi i kategorive.
Nje diferncim kryesor eshte rruga e cila ndjekin paketat gjat komunikimeve dhe ne baze te ketij diferncimi kemi: Circuit Switching dhe Packet Switching
Circuit Switching – Per te sjelle nje shembull shume real, po marrim rastin e telefonit \ telefonatave, nese ne marrim nje numer psh nga shqiperia ne amerik, do te krijohet nje cirkuit i cili kalon neper shume aparatura\aparate\paisje hardware dhe zeri yne kalon neper keto aparatura deri ne perfundimin e telefonates. Nese ne marrim perseri te njejtin numer do te krijohet nje cirkuit i ri qe (shume e zakonshme) do te perdori aparate te ndryshem (rruge tjeter) nga aparatet qe perdori ne fillim. Pra kur themi Circuit Switching duhet te marrim parasysh qe informacioni do te kaloj neper aparate te selektuara edhe pse shume te tjera mund te jene rruges , rruge e cila eshte e specifikuar dhe e percaktuar mire.
Packet Switching – eshte ne rastet ku nuk kemi nje rruge (cirkuit) te percaktuar mire, por paketat copetohen ne paketa me te vogla /fragmentim ose kombinohen apo kalohen neper routerat e pergjithshem neper network, ne keto raste krijohen nje mori cirkuitesh ku asnjeri nuk ka prioritet mbi tjetrin.
Pra, ne circuit swithing gjeja e pare fiksohet nje kanal komunikimi midis 2 paisjeve komunikuese dhe te gjitha te dhenat (paketat te cilat kane mase te caktuar) kalohen nepermjet kesaj rruge\cirkuiti ndersa ne packet switching nuk krijohet nje kanal\cirkuit i caktuar dhe gjithashtu paketat qe kalojn nga paisja fillestare tek destinacioni nuk kane mase te caktuar por copetohen dhe zgjedhin rruge te ndryshme per tek destinacioni.

DIFERENCAT
Circuit Switching
• Ne nje lan gjat komunikimit do te bllokoheshin te gjitha paisjet qe gjenden ne cirkuit dhe nuk do te lejonin komunikime te tjera.
• Kerkon rruge te dedikuar komunikimi.
• Perpara se te shkembehet informacioni midis 2 paisjeve ne fillim krijohet lidhja ne baze te disa rregullave te caktuara dhe ne keto raste nuk ka rrezik ne humbje paketash pasi komunikimi behet ne kanal te dedikuar.

Packet Switching
• Ne nje lan gjat komunikimit per shkak te ndarjes se paketave paisjet do te ishin te gatshme edhe per te mbajtur lidhje te tjera.
• Nuk kerkon rruge te dedikuar komunikimi.
• Informacioni dergohet (shkembehet) pa marre parasysh nese destinacioni eshte online dhe nuk kerkohet pergjigje nga ai per te fiksuar komunikimin si ne rastin e Circuit Switching , keshtu qe nuk krijohet nje kanal i dedikuar por nga ana tjeter egziston rreziku qe te humbasin paketat ku ne disa raste eshte e rendesishme qe te mos ndodhi.
Circuit Switching ben pjese tek Connection Oriented Protocols
Packet Switching ben pjese tek Connectionless Protocols

KUJDES: Nese themi se per te pasur nje cirkuit duhet medoemos nje lidhje (koneksion) nuk do te thote qe per te pasur nje lidhje duhet medoemos nje cirkuit pasi ka protokolle te cilat jane Coonection Oriented nderkohe qe nuk perdorin nje cirkuit si psh FTP (file transfer protocol) protokoll me te cilin duhet te lidheni me serverin, te beni loginin dhe te egzekutoni komanda, e per secilen komand duhet nga nje koneksion. Keshtu qe shpesh i shohim qe perdoren te dy metodat si Connection Oriented, ashtu dhe Connectionless apo kombinime midis ketyre te dyjave.

OSI Layers

OSI LAYERS
Atehere kam qef te trajtoj kete teme pasi eshte shum e rendesishme persa i perket networkut.
Duke qene se une po studioj CCNA tani dhe shoh qe layerat e networkut sherbejne jashtemase
per te kuptuar se si funksionojne gjerat ne nje rrjet dhe gjithashtu jane me mjaft interes
kur synohet indentifikimi i nje problemi.
OSI(Open Systems Interconnection reference model) layer u krijua si nje sistem i standart
ne 1970 nga IBM. Para se te krijohesh ky sistem kompanite e ndryshme kishin programet e tyre
secili dhe gjithashtu protokolle te vecante kjo krijonte mos kompatibilitet dhe probleme ne
punen e paisje te ndryshme me njeri-tjetrin. Ndersa OSI layerat ben te mundur pikerisht standartizimin.

Ne Network ekzistojne gjithsej 7 layera te cilat jane(OSI layer):
Application Layer
Presentation Layer
Session Layer
Tranport Layer
Network Layer
Data-Link Layer
Physical Layer

Duhet ditur qe te gjitha keto Layera apo shtresa punojne te nderthurura me njeri-tjetrin.
Fillojme me Application layer e cila eshte dhe shtresa me e larte e cila ka te beje pikersiht
me Web aplikacionet e ndryshme, me broweserat pra me pak fjale me pjesen grafike dhe paraqitjen
ne perdorues. Tek kjo shtrese hyjne te dhenat, databaset, printimi, dhe web aplikacionet e ndryshme.
Ne shtresen e dyte qe eshte Presentation Layer kemi te bejme me konvertimin e formateve te
ndryshme dhe paraqitjen e tyre.Kemi te bejme me formatet e ndryshme sic jane:
PICT, JPEG, GIF, TIFF, MIDI, MPEG, Quick Time, RTF. Gjithashtu ketu behet encriptimi i certifikatave
dhe dekriptimi i tyre.
Session Layer perfshin nje shtrese tjeter e cila merret me dialogimet e ndryshme.
Ketu behet te mundura keto lidhje me ane te sistemeve simplex, half-duplex dhe full duplex.
Kjo shtrese permban keto interface:
Xwindow, NFS, SQL, RPC, ASP (AppleTalk Session protocol) dhe DNA SPC.
Transport Layer eshte gjithashtu nje shtrese mjaft me rendesi pasi ketu hyjne shume procese
te ndryshme qe fillojne nga sinkronizimi i lidhjes, krijimin three-way-handshake, flow controllit,
e deri tek Windowing.
Nese marrim three-way-handshake ka te beje me dergimin e kerkesave per te krijuar lidhjen me ane
te Syn dhe pritjen e pergjigjes ack, pasi vjen kjo formohet lidhja dhe me pas behet dergimi i te dhenave.
Nese kalojme tek Windowing eshte koha qe lihet per te derguar te dhena pa marre pergjigje pra ack, nese hosti ekziston apo jo.
Tani kalojme tek Network Layer ku bejne pjese edhe Routerat ketu kemi keto interface:
Data packets te cilat bejne dergimin e paketave nepermjet protokolleve te ndryshme si Ip, IPX ne network.
Route Update packets qe eshte nje sistem i cili ben te mundur nepermjet te protokolleve, qe perdorin routerat per te njohur rrjetin dhe per te krijuar tabela per kete arsye.
Ketu behet edhe perkthimi i protokolleve te ndryshme ne nje gjuhe per tu njohur nga rrjeti.
Data-link layer eshte nje shtrese ne te cilen bejne pjese switchat dhe bridges. Ketu behet adresimi
dhe njohja e networkut te brendshem me adresa te ndryshme. Network layer e njeh networkun me nje adrese te vetme ndersa switchat e ndryshem bejne adresimin dhe ja japin shtreses se mesiperme.
Data-link ka dy interfave LLC 802.2 dhe MAC 802.3 ne LLC behet rregullimi dhe percaktimi i ciles pakete eshte rradha per te kaluar dhe se ku duhet te shkoj nje pakete caktuar per te mos krijuar perplasje ne rrjet ndersa MAC eshte adresimi qe i behet nje kopjuteri nga karta rrjetit me nje adrese qe eshte vene nga shitesi.Kjo e fundit ben ndarjen e bandwithit.
Physical Layer ben kalimin e biteve te ndryshme nga sistemi binar duke i interpretuar me vlera tensioni.
Ne kete shtrese hyjne HUB-et qe jane thjeshte paisje fizike. Keto nuk duan tja dine se si ose ku shkojne
te dhenat vetem jane disa perseritesa ose amplifikues te sinjalit.
Keto ishin 7 shtrsat kryesore te rrjetit shpresoj te keni mesuar dicka te re.